Со текот на годините, Управата за извршување на кривичните санкции во Србија ја препознаа значајната улога што креативните работилници и арт терапијата ја имаат во рехабилитацијата на осудените лица. Поттикнувајќи креативност и само-изразување, овие програми им даваат на осудените лица шанса да ги обработат своите емоции и да ги обноват основните социјални вештини. Таквите напори поставуваат основа за трајни промени, од кои имаат корист не само индивидуите, туку и целите локални заедници и општеството во целина. Арт терапијата како пат кон рехабилитација во затворот Пожаревац-Забела Под водство на Марко Стевиќ, специјалист за третман во казнено-поправната установа Пожаревац-Забела, арт терапевтските работилници им нудат на осудените лица значајни и структурирани активности со цел да ја истражат креативноста и личните интереси, вложувајќи го своето време позитивно и конструктивно. Првин, овие работилници беа наменети за општата затворска популација, но набргу стана јасно дека тие имаат потенцијал да ги исполнат специфичните потреби на осудените лица за насилен екстремизам. „Во овие средини со висока безбедност, креативните сеанси нудат можности за само-изразување, емоционално истражување и конструктивно ангажирање,“ потенцира Марко додека покажува некои примери на дела на осудени лица од казнено-поправната установа Пожаревац-Забела. Тие демонстрираат како сликите на осудените лица еволуирале од едноставни темни форми до прекрасни, шарени и детални композиции. Според Марко, овој вид работа со осудени лица е моќна алатка за воспоставување контакт, комуникација и градење доверба. Преку уметност, учесниците можат да се изразат без потреба од зборови. „Кога е тешко директно да се зборува за чувствата, делото може да стане медиум што ги изразува и му овозможува на терапевтот подобро да ги разбере скриените емоции и мисли. За време на групните активности, учесниците ги споделуваат своите достигнувања, што придонесува за создавање чувство на заедница и поддршка меѓу членовите,“ објаснува Марко. Тој се присетува на искуството на осудено лице за насилен екстремизам кој учествувал во овој програм во минатото. На почетокот повлечен и скептичен кон арт терапијата, постепено станал љубопитен и започнал да учествува на работилниците. Во почеток, неговите слики биле груби и темни, отсликувајќи го неговото внатрешно превирање и отпор кон промена. Но, со време, терапевтот нежно го поттикнал да проба нови бои. Со текот на времето, неговите дела станале помеки и повесели, означувајќи забележлива емоционална трансформација. По терапијата, станал посмирен, поотворен и започнал да помага на другите. Овој процес му дозволил повторно да се поврзе со надежта и да размислува за позитивна иднина надвор од затворот. Поддршка на затворските власти во нови патишта кон рехабилитација На овој пат, Советот на Европа одигра значителна улога во поддршката на затворските власти да се поместат од политики фокусирани на безбедност и да воведат активности што поттикнуваат ангажираност, мотивација и промена на однесување. Таквиот пристап се заснова и на Европските затворски правила, охрабрувајќи ги земјите членки да нудат едукативни и креативни програми како дел од пристапот заснован на човекови права во затворите. Во напорите да се направи рехабилитацијата практична реалност во затворските системи на Западен Балкан, Европската Унија и програмата Хоризонтал Фасилити на Советот на Европа обезбедуваат постојана и централна поддршка. Со обезбедување техничка експертиза и развој на капацитети, затворските администрации сега се подобро подготовени да имплементираат активности што ги поттикнуваат емоционалното изразување, социјалната реинтеграција и рехабилитацијата. Искуствата од Србија, и особено од казнено-поправната установа Пожаревац-Забела, покажуваат како дури и мали, интервенции, насочени кон човекот, може да водат до значаен напредок. Мотивацијата и натаму останува клучен предизвик во рехабилитацијата во затворите, потенцирајќи го реалниот ефект од рехабилитацијата кога осудените лица им се овозможува безбеден и конструктивен начин да се изразат. Насочените активности како креативни работилници за цртање ја покажаа својата ефикасност. Тие помогнаа да се отвори простор за дијалог, да се намалат тензии и да се изгради доверба меѓу осудените лица и персоналот.   Ширење на добрите практики низ Западниот Балкан Овие добри практики сега се промовираат низ земјите кориснички на Западниот Балкан, со цел успешното српско искуство да биде адаптирано и одржливо во други затворски системи во регионот. Арт терапијата е повеќе од работилница — тоа е нов почеток за осудените лица. Со продолжување на вложувањето во креативната рехабилитација, затворските системи можат да помогнат да се прекине циклусот на насилство и да се понуди надеж за реална трансформација, обезбедувајќи посветли иднини по ослободувањето и побезбедни заедници.